De porno-industrie is hevig in beweging. De opmars van nieuwe filmmakers lijkt daar niet te stoppen. Steeds meer vrouwen, homo’s en transseksuelen benutten de mogelijkheden van pornografie om hun eigen seksualiteit voor zichzelf op te eisen. Ze willen beelden (laten) zien waarmee ze zichzelf kunnen identificeren, zowel wat betreft de getoonde lichamen als de bijbehorende verlangens.

Voor deze groepen voldoet de meeste porno die door mannen wordt gemaakt niet. Dit is geen nieuwe ontwikkeling. Al in de jaren tachtig deed zich eenzelfde revolutie voor, maar ditmaal klinken de stemmen nog duidelijker dan voorheen. Stemmen van filmmakers als Petra Joy, Erika Lust en Jennifer Lyon Bell, die iets anders willen laten zien dan vrouwen die niet veel meer zijn dan lege fuckbodies met gaten die zoveel mogelijk gevuld moeten worden, vrouwen zonder eigen persoonlijkheid en verlangens. 

Deze filmmakers zijn bepaald geen roependen in de woestijn. De alternatieven die ze bieden worden met gejuich ontvangen. Er lijkt daadwerkelijk iets te veranderen.  

Maar vanuit een bepaalde hoek blijft het angstvallig stil. Daar heeft niemand het over revoluties, vooruitgang en nieuwe beeldvorming. Terwijl deze groep vanaf het ontstaan van de porno zo dominant aanwezig is geweest: het is onze eigen heteroseksuele man. 

Hoe zit het eigenlijk met de mannen die in het pornogenre spelen dat momenteel zo hevig bekritiseerd wordt? Wat vinden zij er nou eigenlijk zelf van? Hebben zij ook niet last van een soort objectivering, voelen zij zich niet gereduceerd tot een ding? 

Als je met een andere blik naar veel van de mainstreamporno kijkt, wordt de man misschien nog wel meer tot een ding gereduceerd dan de vrouw. Niet tot een fuckbody, maar tot, jawel, een fuckbody part. Want het enige lichaamsdeel dat er bij de man toe doet is zijn geslacht. Het gaat om een grote pik en wat de man daarmee kan doen. De man zelf hoeft verder niets te melden te hebben, laat staan aantrekkelijk te zijn (we noemen een Ron Jeremy). 

Ook de seksuele verlangens van de man komen er bekaaid vanaf. Zet een reeks pornofilms naast elkaar en je krijgt het idee dat mannen niet veel meer willen dan gepijpt worden, neuken, dan nog even anaal en bij het hoogtepunt vrouwen in hun gezicht spuiten. Het liefst in die volgorde. Never change a winning team. 

Deze succesformule lijkt alles te bieden wat een man hebben wil. Makkelijk, to the point, en lekker voorspelbaar. Gezien de enorme hoeveelheid nieuwe films en websites die uitkomen zou je denken dat er nog altijd veel vraag naar is. 

Maar is het wel de vraag die zoveel aanbod genereert? Is het niet juist andersom? Dat de porno-industrie er met zo veel aanbod voor zorgt dat mensen niets anders willen zien? En zelfs al zou je iets anders willen zien, de productie van doorsneeporno ligt zo hoog dat je al snel ontmoedigd raakt tijdens een zoektocht naar iets anders. 

Een andere mogelijke reden voor de tweedeling in Pornoland is het imago van de mannelijke gebruiker. Vrouwen die zich op een zelfbewuste manier bezighouden met het maken van pornografie of er gebruik van maken zijn stoer en vrijgevochten. Terwijl de mannelijke consument eerder overkomt als een sukkel die niet op een andere manier aan zijn trekken kan komen.  

Sandy Wenderhold bevestigt dit gevoel. Wenderhold is eigenaresse van Sansyl, een van de grootste pornodistributeurs van Nederland en onder meer uitgever van Candy en van Chick (in 2008 opgeheven). Tijdens een debat over de opmars van de vrouw in de pornografie, op het festival Rated X in januari 2009, gaf Wenderhold aan dat mannen die doorsneeporno kijken voor de buitenwereld nog altijd iets zieligs hebben. Ze zijn niet meegegaan in de trend van de hippe seksfilms.  

De huidige discussie over de vermeende ‘pornoficatie’ van de samenleving maakt dit gevoel er alleen maar sterker op. In die discussie wordt de man over het algemeen als schuldige aangewezen. Het zijn de mannen die in de afgelopen decennia gretig gebruik hebben gemaakt van het middel porno. Zij zijn degenen die hun seksuele wensen hebben laten prevaleren zonder na te denken over de gevolgen ervan voor onder meer degenen die in deze industrie actief zijn. 

Datzelfde beeld, dat van de man als hoofdschuldige van de alomtegenwoordigheid van ‘vrouwonvriendelijke porno’, heeft er in eerste instantie voor gezorgd dat mannen geweerd werden in de nieuwe stromingen binnen de pornografie. Veel vrouwelijke makers van seksfilms noemen zichzelf feministe en maken vanuit dat gedachtegoed hun films. Mannen hebben er lange tijd niets te zoeken gehad. Ook de homo- en transseksuele filmmakers besteedden geen aandacht aan de heteroman.  

Sinds kort zie je daar langzaam verandering in komen. De Amerikaanse filmmaakster Shine Louise Houston, vooral bekend van haar lesbische/transseksuele filmreeks The Crash Pad en de onlangs uitgekomen film Champion, betrekt tegenwoordig ook mannen in haar films. Met haar zeer alternatieve, lesbisch-feministische achtergrond zou dat een paar jaar geleden ondenkbaar zijn geweest.  

Er lijkt dus ruimte te ontstaan voor mannen die zich actief, bewust op een andere manier met seksualiteit bezighouden en die wat minder last hebben van een hokjesgeest en ouderwetse ideeën over wat seks is en wat niet. Dankzij het verdwijnen van die hokjesgeest kan er een brug worden gelegd tussen de twee hierboven besproken werelden. Zo kan de doorsneeporno iets overnemen van de vloeibare seksualiteit die zo kenmerkend is voor de vernieuwende pornofilms die afgelopen jaren zijn uitgekomen. 

Vanuit de vrouwelijke, homo- en transseksuele hoek lijkt dus ruimte voor een andere aanpak te ontstaan. Maar wie op zoek gaat naar mannen die films maken waarin seksualiteit op een niet-doorsneemanier in beeld komt, is snel uitgezocht. Die mannen zijn nog zwaar ondervertegenwoordigd. Een bekende naam op dit vlak is Tony Comstock, die met zijn bijzondere, intieme, expliciete documentaires een eigen genre heeft gecreëerd. Comstock gaat zelfs zo ver dat hij zijn films niet het predicaat pornografie wil meegeven. Ook de jonge filmmaker Eon McKai experimenteert met de beeldtaal en mogelijkheden van porno met films als Neu Wave Hookers (2005) en On My Dirty Knees (2009). Beide filmmakers durven zich te onderscheiden van de massa en een andere weg in te slaan. Ze zijn er dus wel, en wie weet volgen er meer.  

In een serie artikelen over mannen en porno ga ik de komende tijd op zoek naar masculiniteit in pornografie, vraag ik me af wat mannen in de grote hoeveelheid zichzelf herhalende patronen in mainstreamporno echt altijd geil vinden. Wat zouden mannen willen zien als ze de vrije hand hebben om zelf iets te maken? Ook besteed ik aandacht aan filmmakers die binnen pornografie op zoek zijn naar andere mannelijke verbeeldingen van seksualiteit.